Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over zowel gehoor verbeterende (reconstructieve) ooroperaties als over schoonmakende (sanerende) ooroperaties. Omdat deze twee soorten ooroperaties nogal eens gecombineerd worden uitgevoerd, wordt alles in één folder besproken.
Inleiding
Alvorens nader in te gaan op het “waarom”, “wanneer” en “hoe”, is het zinvol in het kort de werking van het oor uit te leggen.
Het oor is onder te verdelen in:
- de uitwendige gehoorgang;
- het trommelvlies met daarachter het middenoor. Hierin bevinden zich drie gehoorbeentjes, die samen de gehoorbeenketen vormen: de hamer (malleus), het aanbeeld (incus) en de stijgbeugel (stapes). Via de buis van Eustachius staat het middenoor in verbinding met de neus-keelholte;
- het eigenlijke gehoororgaan, ook wel het slakkenhuis dat samen met het evenwichtsorgaan het binnenoor wordt genoemd.
Geluid bestaat uit luchttrillingen. Deze trillingen komen via de gehoorgang op het trommelvlies. Het trommelvlies en de gehoorbeentjes versterken en geleiden de trillingen naar het slakkenhuis. In het slakkenhuis bevinden zich de zintuig(zenuw)cellen, die de trillingen omzetten in zenuwprikkels. Deze zenuwprikkels worden via de gehoorzenuw naar de hersenen gevoerd, waar zij in “horen” vertaald worden.
Het middenoor is onder normale omstandigheden gevuld met lucht, die dezelfde druk en samenstelling heeft als buitenlucht. De buis van Eustachius maakt uitwisseling mogelijk, zodat de luchtdruk voor en achter het trommelvlies hetzelfde is.
Gehoorverlies
Er zijn twee soorten gehoorverlies.
Binnenoorverlies
Bij een binnenoorgehoorverlies (perceptieverlies/zintuigverlies) is er schade opgetreden in het zenuwgedeelte van het horen. In de regel is dit niet met een operatie te verhelpen.
Geleidingsverlies
Het geleidingsgehoorverlies (meestal middenoorverlies) wordt veroorzaakt door een onvoldoende overdracht van het geluid vanaf de gehoorgang naar het slakkenhuis. De afwijkingen zijn dan in de gehoorgang, het trommelvlies en/of in het middenoor gelegen. Mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld: verstopping van de gehoorgang door oorsmeer, een gaatje (perforatie) in het trommelvlies of onderbreking van de gehoorbeenketen. Deze afwijkingen kunnen vaak worden hersteld.
Behandeling van gehoorverlies
Als er klachten van gehoorverlies bestaan, zal de KNO-arts u uitleggen wat de oorzaak is van het gehoorverlies. Daarna kan de behandelingsmogelijkheid worden uitgelegd.
- Bij zenuwgehoorvermindering is de aanpassing van een hoortoestel de enige behandelmogelijkheid.
- Als het gehoorverlies veroorzaakt wordt door een middenoorafwijking en het geluid zo verzwakt bij het slakkenhuis aankomt (geleidingsgehoorverlies), is dat meestal wel behandelbaar met een gehoor verbeterende ooroperatie. Het aanpassen van een hoortoestel is dan ook soms een mogelijkheid.
- Als het gehoorverlies veroorzaakt wordt door een oorontsteking, hangt het af van de vorm van oorontsteking. De genezing van deze oorontsteking staat dan op de voorgrond. Er zijn meestal medicijnen nodig en soms een schoonmakende ooroperatie, mogelijk in combinatie met een gehoor verbeterende operatie.
Oorontstekingen
Alvorens de verschillende vormen van schoonmakende ooroperaties te bespreken, moeten eerst de verschillende vormen van oorontsteking worden besproken. We onderscheiden een acute en een chronische middenoorontsteking, die elk een eigen behandeling hebben.
Acute middenoorontsteking
Een acute middenoorontsteking treedt meestal op bij jonge kinderen, vaak in de loop van een verkoudheid en gaat vaak gepaard met oorpijn en koorts. Het kan echter ook bij oudere kinderen en volwassenen voorkomen. De ontsteking zit in het middenoor en het bot achter het oor (mastoid). De ontsteking kan “doorbreken”, waarbij er een scheurtje in het trommelvlies ontstaat en er ontstekingsvocht (pus) uit de gehoorgang kan lopen. De behandeling van de meeste acute middenoorontstekingen bestaat uit medicijnen (in eerste instantie pijnstillers, eventueel later aangevuld met een antibioticumkuur). Slechts in uitzonderlijke gevallen is bij een acute oorontsteking een operatieve behandeling noodzakelijk, denk hierbij aan het plaatsen van een trommelvliesbuisje of het operatief schoonmaken van het mastoid.
Chronische middenoorontsteking
Bij een chronische middenoorontsteking is het slijmvlies in het middenoor en mastoid langdurig ontstoken. Het slijmvlies is hierbij verdikt. Er wordt abnormaal veel slijm gevormd en soms ontstaan er in het slijmvlies poliepen. Er is vrijwel altijd een defect in het trommelvlies aanwezig. Patiënten met een chronische middenoorontsteking hebben meestal weinig pijn. Wel “voelen” zij hun oor en vaak komt er van tijd tot tijd vocht uit het middenoor door een gat in het trommelvlies (loopoor). Dit vocht heeft meestal een vieze, weeë geur. Door de ontsteking is het gehoor meestal verminderd, waarbij het gat in het trommelvlies en mogelijke aantasting van de gehoorbeentjes een rol spelen.
Chronische middenoorontsteking met cholesteroloom
In een deel van de gevallen groeit er bij een chronische middenoorontsteking huidweefsel in het middenoor. Deze huidcellen (cholesteroloom genaamd) horen niet thuis in het middenoor en kunnen het bot aantasten en zo schade veroorzaken. Als cholesteroloom aanwezig is, is de kans op ernstige complicaties groter:
- Aantasting van de gehoorbeentjes, waardoor het gehoorverlies (van het geleidingstype) geleidelijk toeneemt.
- Een hersenvliesontsteking door doorbraak vanuit het mastoid naar het hersenvlies.
- Een hersenabces door doorbraak door het hersenvlies naar de hersenen.
- Een verlamming van de aangezichtszenuw.
- Duizeligheid door aantasting van het evenwichtsorgaan.
- Ernstig binnenoorgehoorverlies en zelfs doorheid door aantasting van het slakkenhuis.
Een chronische middenoorontsteking kan met een antibioticumkuur (oordruppels en/of tabletten) vaak wel iets rustiger worden, maar genezing wordt zelden bereikt. Hiervoor is een schoonmakende operatie nodig: het zieke slijmvlies en, indien aanwezig, het cholesteroloom worden verwijderd en het gat in het trommelvlies wordt zo mogelijk gesloten.
Het verschil tussen een gehoor verbeterende en een schoonmakende ooroperatie
De gehoor verbeterende ooroperaties zijn er op gericht om de functie van het middenoor te herstellen. Schoonmakende (sanerende) ooroperaties worden verricht bij een acute of bij een chronische ontsteking in het middenoor. We zullen eerst de gehoor verbeterende operaties bespreken en daarna de schoonmakende operatie. Deze operaties kunnen zoals eerder gezegd gecombineerd worden uitgevoerd.
Gehoor verbeterende (reconstructieve) ooroperaties
Welke gehoor verbeterende (reconstructieve) ooroperaties kunnen er worden uitgevoerd?
Trommelvliessluiting (myringoplastiek): sluiting van een gat in het trommelvlies
Als er een gaatje (perforatie) in het dunne trommelvlies is ontstaan, is er minder trommelvlies over om het geluid op te vangen. Zo ontstaat gehoorverlies. Tevens kan bij een gaatje in het trommelvlies zwem-, bad- of douchewater direct in het middenoor lopen en daar een ontsteking veroorzaken. De reden om een perforatie te laten sluiten kan dus zowel de klacht van het gehoorverlies zijn als de wens weer onbekommerd te kunnen baden en zwemmen. Ook kan een trommelvlies operatief worden gesloten om een oor geschikt te maken voor een hoortoestel.
Operatietechniek
De KNO-arts kan via de gehoorgang of achter de oorschelp langs het trommelvlies benaderen, waarna onder microscopisch zicht het gat wordt gesloten. Veelal zal uw KNO-arts hierbij gebruik maken van eigen weefsel. Dit kan fascie (het peeslaagje om elke spier) zijn van een spier boven of achter de oorschelp of kraakbeenvlies uit de oorschelp. In sommige gevallen kan worden gekozen voor een kunstmateriaal.
Belangrijk
Omdat het nieuwe trommelvliesje niet kan worden gehecht, maar wordt vastgeplakt, is het voor de patiënt van belang na de operatie niet de neus te snuiten. Anders bestaat het risico dat het nieuwe vliesje wordt los geblazen.
Slagingskans
De kansen op een succesvolle sluiting zijn over het algemeen goed te noemen en worden vooraf besproken.
Middenooroperatie (tympanoplastiek): herstel van middenoorfunctie door reparatie van een onderbroken gehoorbeenketen
Door acute of chronische ontstekingen van het middenoor (zie verder bij schoonmakende ooroperaties) kan er een beschadiging zijn opgetreden aan zowel het trommelvlies als de gehoorbeenketen. De minuscule gehoorbeentjes kunnen deels door de ontsteking worden aangetast. De gehoorbeentjes vormen dan geen keten meer, zodat het geluid niet meer wordt voort geleid naar het slakkenhuis.
Operatietechniek
De KNO-arts kan het middenoor onder microscopisch zicht benaderen en microreconstructies maken ter overbrugging van het defect in de gehoorbeenketen. Bijvoorbeeld kan er een nieuwe verbinding worden gemaakt tussen het stijgbeugelkopje en de hamersteel (in geval van een verdwenen aanbeeld) of tussen de voetplaat van de stijgbeugel en de hamersteel (in geval van een deels verdwenen aanbeeld en stijgbeugel). Voor deze reconstructie / overbrugging worden veelal kunstmaterialen gebruikt en soms eigen botweefsel van de patiënt.
Belangrijk
Na een operatie waarbij de continuïteit van de gehoorbeenketen is hersteld, moet u de eerste 4 weken na de operatie niet sporten en zwaar werk doen.
Slagingskans
De kans op succes hangt van veel factoren af; een KNO-arts zal hierover meer informatie kunnen geven.
Stijgbeugeloperatie bij otosclerose
De uitleg van deze operatie vindt u uitgebreid in de folder otosclerose.
Schoonmakende (sanerende) ooroperatie
Deze operatie wordt verricht via de gehoorgang, via een snee achter de oorschelp of via een combinatie van beide toegangswegen en heeft als doel het ontstoken oor gezond te maken. Bij een schoonmakende ooroperatie kan het nodig zijn een deel van de gehoorbeenketen te verwijderen. Dit zal met name bij cholesteroloom het geval zijn, omdat een cholesteroloom vaak om of tussen de gehoorbeentjes doorgroeit. Op die manier ontstaat er voldoende ruimte om de ontsteking te kunnen opruimen en wordt de kans op beschadiging van het slakkenhuis door het schoonmaken van de gehoorbeentjes kleiner. Overigens zal bij de aanwezigheid van cholesteroloom meestal aantasting van de gehoorbeenketen zijn opgetreden voordat er wordt geopereerd. De uitgenomen gehoorbeentjes (of delen daarvan) kunnen vaak weer worden gebruikt om het gehoor te verbeteren tegelijkertijd ofwel in een later stadium. Het trommelvlies wordt hersteld met bindweefselvlies (fascie) of kraakbeen (zie bij trommelvliessluiting). Het doel van een schoonmakende ooroperatie is een rustig, droog en veilig middenoor met een intact trommelvlies te verkrijgen. Wanneer er geen cholesteroloom aanwezig was, zal het gehoor na de operatie vaak zijn verbeterd. Wanneer er wel cholesteroloom aanwezig was, zal het gehoor veelal niet zijn verbeterd of zelfs (tijdelijk) zijn verslechterd. Indien het gehoor niet verbeterd kan worden tijdens de operatie is dit soms nog wel mogelijk tijdens een tweede operatie die meestal na 6-12 maanden wordt gedaan. De KNO-arts zal een veilig oor altijd verkiezen boven een beter horend oor in geval van cholesteroloom.
Residu/recidief cholesteroloom
Cholesteroloom kan na operatieve verwijdering om twee redenen terugkomen:
- residu – er kunnen cholesteroloom-resten zijn achtergebleven, die weer aangegroeid zijn;
- recidief – er kan weer een nieuw cholesteroloom ontstaan, op een gelijkaardige wijze als het originele cholesteroloom.
Algemeen wordt aangenomen dat cholesteroloom een belangrijke neiging heeft tot recidief. Om een residu te kunnen vaststellen, kan besloten worden om 6 tot 12 maanden na een schoonmakende ooroperatie, waarbij cholesteroloom is verwijderd, een tweede operatie te verrichten (een zogenaamde “second look” operatie). Bij deze tweede operatie wordt gekeken of het middenoor schoon is. Zo nodig kan dan tegelijk worden geprobeerd de gehoorbeenketen te herstellen om zo het gehoor te verbeteren. Bij dit herstel kan gebruik worden gemaakt van de eigen gehoorbeentjes of gehoorbeentjes van kunststof. Daarnaast kan soms ook al tijdens de eerste, schoonmakende, operatie worden besloten de gehoorbeenketen te herstellen. Indien het gehoor al bij de eerste operatie is hersteld, kan de tweede kijkoperatie ook vervangen worden door een nieuwe MRI-scan techniek.
Obliteratie techniek
Sinds het begin van deze eeuw is er een nieuwe operatietechniek: obliteratie van het mastoid. Hierbij worden middenoorbijholten (mastoid- en koepelholte) volledig met kunstbot gevuld, zodat alleen een belucht middenoor overblijft, dat wel nog goed kan functioneren, maar veiliger is voor invasie door huid. Deze operatie wordt ook gevolgd door een MRI-scan op gezette tijden na de operatie om een residu uit te sluiten, in de regel 1, 2 en 5 jaar na de operatie. De operatie wordt verricht via de gehoorgang, via een snee achter de oorschelp of via een combinatie van beide toegangswegen.
Narcose
Gehoor verbeterende operaties en schoonmakende operaties worden onder algehele narcose uitgevoerd. De meeste ingrepen zullen in dagverpleging worden uitgevoerd. Soms wordt er na de operatie een drukverband aangelegd, die de dag na de operatie op de polikliniek wordt verwijderd.
Beloop
In het algemeen zijn er vlak na de operatie weinig pijnklachten of deze kunnen goed worden bestreden met pijnstillers. Na de operatie kan er nog een aantal dagen (bloederig) vocht uit het oor komen. In overleg met een KNO-arts kan worden besloten dit te behandelen met oordruppels of een antibioticumkuur. Indien er hechtingen achter het oor zijn aangebracht mag het oor niet nat worden tot de hechtingen zijn verwijderd, meestal na 7-10 dagen. Als er een tampon in het oor wordt achtergelaten wordt deze op hetzelfde moment verwijderd als de hechtingen. Na een schoonmakende ooroperatie is nog enige tijd poliklinische controle nodig; de duur en de frequentie wisselt per patiënt.
Er zijn een aantal redenen om contact met de kliniek op te nemen de eerste dagen na elke ooroperatie als de volgende verschijnselen optreden:
- Bij het ontstaan van koorts (rectaal gemeten lichaamstemperatuur van 38,5 graden Celsius en hoger).
- Indien er een grote/gespannen zwelling achter het oor zichtbaar is.
- Bij hevige duizeligheid met misselijkheid en braken.
- Indien er veel helderrood bloedverlies is waarbij de pleister na enkele minuten weer vervangen moet worden.
Zwemmen, vliegen, sporten
Voorzichtigheidshalve wordt – afhankelijk van de operatie – door de meeste KNO-artsen een genezingsperiode van zes weken in acht genomen (nog niet zwemmen, vliegen en sporten bijvoorbeeld). De beperkingen daarna worden door de KNO-arts besproken en zijn afhankelijk van uw persoonlijke situatie en soort operatie.
Risico’s
Gelukkig zijn die er vrijwel niet voor gehoor verbeterende operaties, anders zou het niet verantwoord zijn een dergelijke operatie voor niet direct ernstige of levensbedreigende aandoeningen, zoals hierboven beschreven, uit te voeren. Bij schoonmakende ooroperaties is het risico op complicaties groter, maar nog steeds erg gering. U moet zich ook bedenken dat de aanwezigheid van een chronische ontsteking in het oor zelf ook tot problemen (dezelfde) kan leiden.
Gehoor
Bij elke ooroperatie is er een zeer gering risico op blijvend gehoorverlies door schade van het slakkenhuis. Bij het opruimen van ontsteking en door het schoonmaken van de gehoorbeentjes kan er ook een beschadiging van het slakkenhuis optreden. Het hierdoor ontstane gehoorverlies kan ernstig zijn en is zeker blijvend.
Evenwicht
Omdat het evenwichtsorgaan in het operatiegebied ligt, kunnen evenwichtsstoornissen optreden, maar deze zullen meestal in de loop van de tijd geleidelijk verdwijnen.
Aangezichtszenuw
Er bestaat ook een zeer kleine kans op een beschadiging van de door het middenoor lopende aangezichtszenuw (de nervus facialis). Deze zenuw zorgt voor de gelaatsexpressie van het aangezicht (mimiek). De KNO-arts gebruikt tijdens een operatie een monitor die een alarm geeft als hij te dicht bij de zenuw komt, om de kans op beschadiging extra klein te maken.
Smaakzenuw
Door het middenoor loopt een kleine zenuw (chorda tympani) die de smaak verzorgt van het voorste deel van één zijkant van de tong. Bij operaties in het middenoor kan deze zenuw – gedeeltelijk of geheel – beschadigen. Er kan bij een gedeeltelijke beschadiging een tijdelijke (weken) smaakstoornis ontstaan (in ongeveer 5% van de ooroperaties). Het is soms nodig de zenuw door te snijden om de ontsteking goed te kunnen verwijderen. Wanneer de smaakzenuw in zijn geheel beschadigt, zal de smaakstoornis vrijwel altijd geleidelijk (tot na 6 maanden) weer overgaan.
FINANCIËLE ASPECTEN
Deze informatie betreft de verzekering en vergoeding van uw behandeling. Heeft u een verwijzing van uw huisarts? Dan dekt uw zorgverzekering 60%-100% van uw behandeling. Wij vergoeden de resterende 40%-0% voor u. U betaalt dus niets extra’s.
Vragen of suggesties?
Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, neem dan contact op via telefoonnummer: 020 238 8800.
Bent u van mening dat bepaalde informatie ontbreekt of onduidelijk is, heeft u opmerkingen over deze brochure of over de gang van zaken tijdens het onderzoek die nuttig kunnen zijn, dan vernemen wij het graag. Volgende patiënten kunnen hier baat bij hebben.
Ons privacyreglement vindt u ophttp://www.acibademimc.com/over-onsonder Privacy & klachten. Hier vindt u informatie over de mogelijkheid tot het melden van onveilige situaties (waaronder (bijna-)incidenten); klachten en/of claims;
Bij complicaties kunt u de kliniek (buiten) werktijden op onderstaande noodnummer bereiken: 06-214 66 796
Wat ik nog wil weten:
……
……
……
Versie: november 2020